جرمگیری دندان و هرآنچه باید قبل از جرم گیری دندان بدانید – راهنمای کامل

جرمگیری دندان و هرآنچه باید قبل از جرم گیری دندان بدانید!

مقدمه

جرمگیری دندان یکی از رایج‌ترین و مهم‌ترین اقدامات پیشگیرانه در دندانپزشکی است. با این حال، بسیاری از افراد اطلاعات کافی درباره این روش درمانی ساده اما حیاتی ندارند. در این مقاله قصد داریم هر آنچه را که قبل از جرم گیری دندان باید بدانید، از علل تشکیل جرم و انواع روش‌های جرمگیری گرفته تا مراقبت‌های بعد از آن، به طور کامل توضیح دهیم.

جرمگیری چیست؟

بزاق دهان به صورت طبیعی دارای املاح بسیاری است که در قسمت‌هایی از دهان و دندان‌ها رسوب می‌کند و به مرور زمان هم میکروب‌های دهانی و مواد غذایی به این رسوبات اضافه می‌شوند. در مراحل اولیه این پلاک‌ها براحتی با مسواک‌زدن و نخ دندان کشیدن قابل پاک شدن است، اما به مرور زمان به لایه‌ای سخت تبدیل می‌شود که نیاز به مداخلات درمانی دارد. پس برای از بین بردن جرم باید به دندانپزشک مراجعه و جرمگیری کنید.

جرم دندان یا تارتار (Tartar/Calculus) در واقع پلاک میکروبی کلسیفیه شده‌ای است که با مواد معدنی موجود در بزاق (عمدتاً کلسیم و فسفات) ترکیب شده و به سطح دندان چسبیده است. بر اساس گزارش سازمان بهداشت جهانی (WHO)، بیماری‌های پریودنتال که با تجمع جرم ارتباط مستقیم دارند، ششمین بیماری شایع در جهان هستند و حدود ۲۰٪ تا ۵۰٪ از جمعیت جهان را تحت تأثیر قرار می‌دهند.

وقتی دندان‌ها جرم می‌گیرند، این جرم باعث تخریب بافت لثه و به دنبال آن پوسیدگی دندان‌ها می‌شود. در نتیجه جرمگیری یک اقدام درمانی است. پس از جرم گیری و پاکسازی ریشه دندان، دندان‌ها در برابر پلاک مقاوم تر هستند و لثه‌ها می‌توانند به وضعیت سالم و صورتی رنگ معمول خود برگردند.

روش انجام جرمگیری دندان

به طور کلی جرمگیری دندان عبارتست از پاکسازی دندان‌ها با استفاده از ابزارهای دندان پزشکی یا دستگاه فراصوت (اولتراسونیک) که به فرآیند جرمگیری دندان کمک می‌کند. جرمگیری دندان، سطح دندان را تمیز کرده و زبری آن را رفع می‌کند.

جرمگیری با دستگاه اولتراسونیک (Ultrasonic Scaling)

رایج‌ترین روش امروزی که از امواج فراصوت (۲۵۰۰۰ تا ۳۰۰۰۰ هرتز) برای شکستن جرم استفاده می‌کند. دستگاه اولتراسونیک دارای نوک فلزی یا پلاستیکی است که با ارتعاشات بالا باعث خرد شدن جرم می‌شود. این روش:

• سریع و مؤثر است
• همزمان آب روی ناحیه اسپری می‌کند تا حرارت کم شود
• برای جرم‌های حجیم و سخت مناسب است
• معمولاً بدون درد است

جرمگیری دستی (Hand Scaling)

با استفاده از ابزارهای دستی به نام کورت (Curette) و اسکیلر (Scaler) انجام می‌شود. این روش برای:

• جرم‌های زیر لثه‌ای (subgingival)
• جرم‌های مقاوم به اولتراسونیک
• نواحی حساس و نیازمند دقت بالا

پولیش و صیقل کاری (Polishing)

پس از جرمگیری، دندان‌ها با استفاده از برس و خمیر پولیش مخصوص (حاوی ذرات سیلیکا و فلوراید) صیقل داده می‌شوند تا سطح دندان صاف شده و تجمع مجدد پلاک به تأخیر بیفتد.

روش‌های پیشگیری از تشکیل جرم روی دندان

روش های زیادی وجود دارد که می توان به وسیله ی آن ها از به وجود آمدن جرم روی دندان ها جلوگیری کرد. برخی از این روش ها را برای شما بازگو می کنیم:

نخ دندان

یکی از کارهایی که باید انجام داد تا رسوب و جرم روی دندان‌ها و بین آن‌ها انباشته نشود، استفاده از نخ دندان می‌باشد. تصور غلطی که وجود دارد این است که افراد گمان می‌کنند تنها مسواک زدن کافی است. اما باید بدانید مسواک نمی‌تواند جرم‌ها و یا رسوب‌های بین دندان‌ها را از بین ببرد.

نخ دندان حدود ۴۰٪ از سطوح دندانی را تمیز می‌کند که مسواک قادر به تمیز کردن آنها نیست. بهترین روش استفاده از نخ دندان قبل از مسواک زدن است تا فلوراید خمیردندان به فضاهای بین دندانی نفوذ کند. نخ دندان را به آرامی بین دندان‌ها حرکت دهید و به شکل C دور هر دندان بکشید.

مسواک زدن

مسواک زدن اگر به صورت منظم و مداوم باشد می‌تواند از جرم گیری دندان ها جلوگیری کند. روش مسواک زدن درست این است که هر مرحله از مسواک ۳۰ ثانیه طول بکشد (مجموعاً ۲ دقیقه). این کار باعث می‌شود جرمی روی دندان نماند و همگی حذف شوند.

باید بدانید هر مسواکی که در بازار وجود دارد، مناسب دندان‌ها و جلوگیری از جرم گیری مناسب نمی‌باشد. حتماً مسواک‌های خود را به دندانپزشک نشان دهید تا ایشان آن‌ها را تایید کند. بهترین گزینه مسواک نرم یا متوسط با موهای نایلونی است. مسواک برقی (Electric Toothbrush) به دلیل سرعت بالاتر در پاکسازی پلاک نسبت به مسواک دستی برتری دارد.

نکشیدن سیگار

یکی از عواملی که باعث به وجود آمدن جرم روی دندان‌ها می‌شود، کشیدن سیگار می‌باشد. به همین سبب اگر می‌خواهید دندان‌های زیبا و سالم داشته باشید، باید سیگار و انواع تنباکو را کنار بگذارید. سیگار بزاق را غلیظ کرده، جریان خون لثه را کاهش می‌دهد و PH دهان را تغییر می‌دهد که همگی باعث تسریع تشکیل جرم می‌شوند. ترک سیگار یکی از مهم‌ترین گام‌ها برای حفظ سلامت دهان و دندان است.

رژیم غذایی مناسب

مصرف غذاهای پرفیبر مانند سبزیجات و میوه‌های تازه به تمیز شدن طبیعی دندان‌ها کمک می‌کند. کاهش مصرف قند و مواد شیرین نیز تولید پلاک را کاهش می‌دهد. جویدن سیب، هویج و کرفس باعث افزایش بزاق و شستشوی طبیعی دندان‌ها می‌شود.

میزان و فواصل جرمگیری دندان

توصیه عمومی این است که هر ۶ ماه یکبار برای معاینه و در صورت نیاز جرمگیری به دندانپزشک مراجعه کنید. اما این فاصله برای افراد مختلف متفاوت است:

• افراد با بهداشت خوب: هر ۶ تا ۱۲ ماه
• افراد با سابقه بیماری لثه: هر ۳ تا ۴ ماه
• افراد سیگاری: هر ۳ تا ۴ ماه
• بیماران دیابتی: هر ۳ تا ۴ ماه
• زنان باردار: هر ۳ تا ۶ ماه (با احتیاط)

برخی از افراد تصور اشتباهی دارند که جرمگیری دندان باعث آسیب دیدن مینای دندان می‌شود. این تصور کاملاً غلط است. جرمگیری توسط افراد متخصص آسیبی به مینا نمی‌رساند و تنها باعث حذف جرم‌های مضر می‌شود.

باورهای نادرست درباره جرمگیری دندان

۱. جرمگیری باعث لق شدن دندان می‌شود: این تصور نادرست است. جرمگیری فقط جرم را برمی‌دارد. اگر پس از جرمگیری دندان لق شده باشد، به دلیل تحلیل استخوان ناشی از بیماری پیشرفته لثه است که جرم آن را پنهان کرده بود.

۲. جرمگیری دردناک است: در افراد با التهاب شدید لثه، جرمگیری ممکن است کمی ناراحت‌کننده باشد اما با بی‌حسی موضعی قابل انجام است. همچنین ممکن است پس از جرمگیری (برای مدت کوتاه) دندان‌ها به سرما و گرما حساس شوند که این حساسیت موقتی است.

۳. جرمگیری باعث ایجاد فاصله بین دندان‌ها می‌شود: جرم حجمی را اشغال کرده که پس از برداشتن آن، فضای خالی ایجاد می‌شود. این فضا به دلیل تحلیل لثه‌ای از قبل وجود داشته و جرم آن را پر کرده بود.

۴. یک بار جرمگیری کافی است: جرمگیری یک اقدام پیشگیرانه نیازمند تکرار است. تشکیل جرم یک فرآیند مداوم است.

مراقبت‌های بعد از جرمگیری

پس از جرمگیری دندان، رعایت نکات زیر توصیه می‌شود:

1. عدم مصرف مواد رنگی تا ۲۴ ساعت: از مصرف قهوه، چای، نوشابه، سس‌های رنگی و سیگار خودداری کنید.
2. استفاده از دهانشویه آنتی‌باکتریال: طبق تجویز دندانپزشک
3. حساسیت دندانی: در صورت حساسیت از خمیردندان ضدحساسیت و مسواک نرم استفاده کنید.
4. رژیم غذایی نرم: در ۲۴ ساعت اول از غذاهای نرم استفاده کنید.
5. مسواک زدن ملایم: در روز اول از مسواک زدن شدید خودداری کنید.
6. دهانشویه آب نمک: روز بعد از جرمگیری، غرغره آب نمک ولرم مفید است.

چه کسانی بیشتر در معرض جرم دندان هستند؟

• افراد سیگاری و مصرف‌کنندگان الکل
• افراد با بهداشت دهانی ضعیف
• بیماران دیابتی: به دلیل ضعف سیستم ایمنی و خشکی دهان
• افراد مسن: به دلیل مصرف داروهای مختلف و کاهش بزاق
• افراد دارای بریس ارتودنسی: به دلیل دشواری در تمیزکاری
• زنان باردار: به دلیل تغییرات هورمونی
• افراد با خشکی دهان مزمن

نتیجه‌گیری

جرمگیری دندان یک اقدام پیشگیرانه ضروری است که به حفظ سلامت دندان‌ها و لثه کمک می‌کند. تشکیل جرم یک فرآیند طبیعی است که با رعایت بهداشت و مراجعه منظم به دندانپزشک قابل کنترل است. جرمگیری نه تنها باعث زیبایی و سفیدی دندان‌ها می‌شود، بلکه با جلوگیری از بیماری‌های لثه و پوسیدگی دندان‌ها، در درازمدت باعث کاهش هزینه‌های درمانی می‌شود. توصیه می‌کنیم سالی دو بار برای معاینه دندان‌ها و در صورت نیاز جرمگیری به دندانپزشک مراجعه کنید.

منابع معتبر: رهنمودهای انجمن پریودنتولوژی آمریکا (AAP)، معیارهای طبقه‌بندی بیماری‌های پریودنتال سازمان بهداشت جهانی (WHO)، مطالعات اپیدمیولوژیک منتشر شده در Journal of Clinical Periodontology و Journal of Periodontology.