دندانپزشکی اطفال؛ راهنمای کامل از اولین دندان شیری تا لبخندی سالم در نوجوانی + قیمت ۱۴۰۵

توصیه آکادمی دندانپزشکی اطفال آمریکا (AAPD) این است که اولین ویزیت در ۶ ماهگی یا همزمان با رویش اولین دندان شیری انجام شود. تأخیر در اولین ویزیت ممکن است منجر به پیشرفت پوسیدگی‌های ناشناخته شود.

بله، دندان‌های شیری قطعاً نیاز به درمان دارند. پوسیدگی در دندان شیری می‌تواند باعث درد، عفونت، مشکل در تغذیه و تکلم و آسیب به جوانه دندان دائمی شود. همچنین زودتر از موعد افتادن دندان شیری باعث نامرتبی دندان‌های دائمی می‌شود.

از کتاب‌ها و انیمیشن‌های کودکانه درباره دندانپزشکی استفاده کنید. هرگز از دندانپزشکی به‌عنوان تهدید استفاده نکنید. با لحنی مثبت و آرام صحبت کنید. از کلمات ترسناک مانند سوزن و درد استفاده نکنید.

بله، فلورایدتراپی با مقدار استاندارد کاملاً بی‌خطر و بسیار مؤثر است. وارنیش فلوراید مخصوص کودکان طراحی شده و میزان فلوراید آن کنترل شده است. بلعیدن مقدار جزئی آن نیز خطری ندارد.

مسواک نرم با سری کوچک مخصوص سن کودک. خمیر دندان حاوی فلوراید با مقدار مناسب سن (از ۶ ماهگی به اندازه یک دانه برنج، از ۳ سالگی به اندازه یک نخود).

فیشور سیلانت یکی از مؤثرترین روش‌های پیشگیری از پوسیدگی در دندان‌های آسیا است. شیارهای عمیق دندان‌های آسیا محل تجمع باکتری‌ها هستند و شیارپوش آنها را می‌پوشاند. این درمان ساده، بدون درد و بسیار مؤثر است.

تحت هیچ شرایطی کودک را با بطری شیر یا آبمیوه به خواب نبرید. شیر و آبمیوه حاوی قند هستند و تماس طولانی مدت آنها با دندان‌ها در طول شب باعث پوسیدگی شدید (پوسیدگی شیرخوارگی) می‌شود.

شیرینی، شکلات، کیک، بیسکویت، نوشابه، آبمیوه‌های صنعتی، چیپس، پفک و تنقلات چسبنده مانند کارامل و تافی. این مواد قند زیادی دارند و باعث پوسیدگی سریع دندان می‌شوند.

بسیاری از کودکان دندان قروچه دارند و معمولاً خودبه‌خود با افزایش سن برطرف می‌شود. اگر باعث سایش شدید دندان‌ها یا درد فک شود، نیاز به درمان دارد. در این موارد دندانپزشک محافظ شبانه یا روش‌های دیگر را توصیه می‌کند.

توصیه می‌شود اولین ویزیت ارتودنسی در ۷ سالگی انجام شود. در این سن، دندان‌های آسیای دائمی و پیشین رویش کرده‌اند و می‌توان مشکلات احتمالی را زودهنگام تشخیص داد.

بله، باکتری‌های مولد پوسیدگی (استرپتوکوک موتانس) می‌توانند از طریق بزاق از والدین به کودک منتقل شوند. جویدن غذا برای کودک، استفاده مشترک از قاشق یا بوسیدن لب‌های کودک می‌تواند باعث انتقال این باکتری‌ها شود.

بله، بسیاری از شربت‌های سرفه و آنتی‌بیوتیک حاوی قند هستند. مصرف طولانی مدت این شربت‌ها به‌ویژه قبل از خواب می‌تواند باعث پوسیدگی دندان شود. بعد از مصرف شربت، دندان‌ها را مسواک بزنید.

بله، آبسه دندان شیری بسیار خطرناک است. عفونت می‌تواند به جوانه دندان دائمی در زیر لثه آسیب بزند، به استخوان فک گسترش یابد و حتی در موارد نادر باعث عفونت خون (سپسیس) شود. در صورت مشاهده تورم یا چرک، فوراً به دندانپزشک مراجعه کنید.

مسواک زدن را به یک بازی تبدیل کنید. از مسواک‌های رنگی و خمیر دندان با طعم کودکانه استفاده کنید. با کودک مسابقه دهید یا از تایمر و آهنگ استفاده کنید. صبور باشید و هرگز مسواک زدن را با تنبیه همراه نکنید.

مکیدن انگشت یا پستانک تا ۳ سالگی معمولاً مشکل جدی ایجاد نمی‌کند. اما ادامه آن بعد از ۳ تا ۴ سالگی می‌تواند باعث جلو آمدن دندان‌های پیشین، عقب رفتن فک پایین و ناهماهنگی فک شود.

بله. دندان‌های شیری فضای لازم برای دندان‌های دائمی را حفظ می‌کنند. اگر زودتر از موعد کشیده شوند، دندان‌های مجاور به سمت فضای خالی حرکت کرده و باعث نامرتبی دندان دائمی می‌شوند. در این موارد از فضا نگهدار استفاده می‌شود.

خیر، بلیچینگ برای کودکان زیر ۱۴ سال توصیه نمی‌شود. دندان‌های کودکان عصب بزرگ‌تری دارند و بلیچینگ می‌تواند باعث حساسیت و آسیب به عصب شود.

بله، کودکان بالای ۶ تا ۷ سال نیز در صورت تجمع جرم و پلاک نیاز به جرمگیری دارند. جرمگیری کودکان با روش‌های ملایم‌تر و ابزارهای مخصوص انجام می‌شود.

دندان‌های شیری باید به طور طبیعی و در زمان مقرر بیفتند. دندان‌پزشک با بررسی رادیوگرافی تشخیص می‌دهد که آیا زمان افتادن دندان شیری فرا رسیده است یا خیر. کشیدن زودهنگام یا دیر هنگام هر دو مشکل‌ساز است.

بله، با هماهنگی پزشک معالج و کنترل قند خون قبل از درمان. معمولاً درمان‌های دندانپزشکی برای کودکان دیابتی با احتیاط بیشتری انجام می‌شود و ممکن است نیاز به آنتی‌بیوتیک پیشگیرانه باشد.

آنتی‌بیوتیک‌ها خود باعث پوسیدگی نمی‌شوند، اما برخی از آنها حاوی قند هستند و مصرف طولانی مدت می‌تواند خطر پوسیدگی را افزایش دهد. همچنین مصرف طولانی آنتی‌بیوتیک می‌تواند باعث تغییر فلور میکروبی دهان شود.

کودکان ممکن است نتوانند منبع درد را مشخص کنند. علائم دندان درد در کودکان شامل گریه مداوم، بی‌قراری، نخوردن غذا، لمس کردن صورت یا دهان، بوی بد دهان، تب و تورم لثه یا صورت است.

بله، دندان‌های شیری ریشه دارند، اما ریشه آنها با نزدیک شدن به زمان افتادن به طور طبیعی جذب می‌شود (تحلیل ریشه). به همین دلیل افتادن دندان شیری معمولاً بدون درد است.

بله، دندانپزشک اطفال آموزش دیده است که با کودکان با نیازهای ویژه کار کند. ممکن است نیاز به جلسات متعدد آشنایی، آرامبخشی با گاز خنده یا در موارد شدید درمان تحت بیهوشی عمومی باشد.

دهانشویه برای کودکان زیر ۶ سال توصیه نمی‌شود زیرا ممکن است آن را قورت دهند. برای کودکان بالای ۶ سال، دهانشویه فلورایددار بدون الکل با نظارت والدین قابل استفاده است.

بله، افتادن دندان شیری معمولاً با کمی خونریزی همراه است که طبیعی است. با گاز استریل محل را فشار دهید تا خونریزی بند آید. اگر خونریزی بیش از ۱۵ دقیقه ادامه داشت، به دندانپزشک مراجعه کنید.

بله، اگر از بی‌حسی موضعی استفاده شده باشد، کودک می‌تواند به مدرسه برود اما تا چند ساعت از جویدن غذا خودداری کند تا لب و زبان خود را گاز نگیرد. در صورت استفاده از گاز خنده، محدودیتی وجود ندارد.

ایمپلنت دندان معمولاً بعد از پایان رشد استخوان فک یعنی حدود ۱۸ سالگی برای دختران و ۲۱ سالگی برای پسران انجام می‌شود. قبل از آن، از روش‌های جایگزین مانند بریج یا فضا نگهدار استفاده می‌شود.

بله، قطره آهن می‌تواند باعث ایجاد لکه‌های تیره روی دندان‌ها شود و همچنین به دلیل pH اسیدی، به مینای دندان آسیب بزند. پس از مصرف قطره آهن، بلافاصله دهان کودک را با آب بشویید یا دندان‌ها را مسواک بزنید.

استفاده از دندان‌گیر (teether) سرد، ماساژ لثه با انگشت تمیز، خوراکی‌های سرد مانند موز یخزده (با نظارت)، و در صورت نیاز ژل مخصوص دندان‌درآوردن بدون قند و با مشورت پزشک.

بله، اما تا ۲ ساعت بعد از درمان و تا زمانی که بی‌حسی کامل از بین نرفته، از جویدن غذا خودداری کنید تا کودک لب یا زبان خود را گاز نگیرد. پس از آن غذاهای نرم و ولرم مناسب هستند.

استفاده از پستانک تا ۳ سالگی معمولاً مشکل جدی ایجاد نمی‌کند. اما ادامه آن بعد از ۳ تا ۴ سالگی می‌تواند باعث جلو آمدن دندان‌های پیشین، عقب رفتن فک پایین و ناهماهنگی فک شود. بهتر است تا ۳ سالگی پستانک را کنار بگذارید.

خیر، در صورت تب، سرماخوردگی شدید یا بیماری عفونی، بهتر است ویزیت به تعویق بیفتد. کودک بیمار همکاری کمتری دارد و ممکن است عفونت به دیگران منتقل شود. پس از بهبودی کامل برای ویزیت اقدام کنید.

بله، در نوزادان نارس ممکن است رویش دندان‌های شیری با تأخیر همراه باشد. این تأخیر معمولاً با افزایش سن جبران می‌شود. اگر تا ۱۲ ماهگی هیچ دندانی رویش نکرده بود، با دندانپزشک اطفال مشورت کنید.

برخی ژل‌های دندان‌درآوردن حاوی لیدوکائین یا بنزوکائین هستند که برای کودکان زیر ۲ سال توصیه نمی‌شوند. بهتر است از ژل‌های بدون قند و فاقد مواد بی‌حسی استفاده کنید یا با پزشک مشورت نمایید. دندان‌گیرهای سرد گزینه ایمن‌تری هستند.

بله، کودکان با شکاف لب و کام نیاز به مراقبت تیمی شامل دندانپزشک اطفال، ارتودنتیست، جراح فک و صورت و گفتاردرمانگر دارند. دندانپزشک اطفال نقش مهمی در مدیریت سلامت دهان این کودکان از بدو تولد دارد.

بله، ویتامین D برای جذب کلسیم و فسفر و شکل‌گیری مینای مقاوم ضروری است. کمبود ویتامین D در دوران کودکی می‌تواند باعث نقص در مینای دندان (Molar Incisor Hypomineralization) و افزایش خطر پوسیدگی شود.

آدامس جویدن برای کودکان زیر ۴ سال به دلیل خطر خفگی توصیه نمی‌شود. برای کودکان بالای ۴ سال، آدامس بدون قند حاوی زایلیتول می‌تواند به کاهش پوسیدگی کمک کند. اما آدامس‌های قندی باعث افزایش پوسیدگی می‌شوند.

خیر، آبله مرغان مستقیماً باعث پوسیدگی نمی‌شود، اما زخم‌های دهانی ناشی از آن می‌توانند موقتاً بهداشت دهان را دشوار کنند. همچنین تب بالا و کم‌اشتهایی ممکن است بر سلامت دهان تأثیر بگذارد. پس از بهبودی، بهداشت دهان را به طور کامل رعایت کنید.

خیر، دهانشویه بزرگسالان معمولاً حاوی الکل و غلظت بالای فلوراید و مواد شیمیایی است که برای کودکان مناسب نیست. برای کودکان باید از دهانشویه مخصوص کودکان بدون الکل و با غلظت فلوراید مناسب سن استفاده شود. همچنین کودکان زیر ۶ سال اصلاً نباید از دهانشویه استفاده کنند.

بله، شیر حاوی لاکتوز (قند شیر) است که باکتری‌های دهان آن را به اسید تبدیل می‌کنند. شیر خوردن در طول شب و قبل از خواب بدون مسواک زدن یکی از مهم‌ترین دلایل پوسیدگی زودهنگام در کودکان است. بعد از آخرین شیر شبانه، حتماً دندان‌های کودک را مسواک بزنید.

میزان فلوراید آب آشامیدنی در ایران معمولاً پایین است و به تنهایی برای پیشگیری از پوسیدگی کافی نیست. به همین دلیل استفاده از خمیر دندان فلورایددار و فلورایدتراپی حرفه‌ای در مطب دندانپزشکی برای کودکان ضروری است. در برخی مناطق با فلوراید بالای آب، خطر فلوروزیس دندانی وجود دارد که دندانپزشک می‌تواند راهنمایی کند.

بله، آلرژی غذایی می‌تواند به طور غیرمستقیم بر سلامت دندان تأثیر بگذارد. برخی داروهای آلرژی باعث خشکی دهان می‌شوند که بزاق کمتری برای محافظت از دندان‌ها تولید می‌شود. همچنین برخی کودکان آلرژیک به دلیل محدودیت غذایی، ممکن است شیر و لبنیات کافی مصرف نکنند که برای سلامت دندان ضروری است.

بله، بدخوابی و کیفیت پایین خواب می‌تواند به طور غیرمستقیم بر سلامت دهان تأثیر بگذارد. کودکانی که خواب کافی ندارند، بیشتر در معرض دندان قروچه (بروکسیسم) هستند. همچنین خستگی و بدخلقی ناشی از کم‌خوابی باعث می‌شود کودک همکاری کمتری با مسواک زدن داشته باشد.