عصب کشی یا درمان ریشه؛ مقایسه با کشیدن دندان، مراحل، مزایا و معایب

عصب کشی یا درمان ریشه؛ نجات دندان با اندودنتیکس مدرن

مقدمه

عصب کشی یا درمان ریشه معمولاً بیشتر افرادی که این مقاله را می‌خوانند حداقل یک بار عصب کشی انجام داده‌اند و قبل از اینکه این درمان صورت پذیرد یک دوره درد بسیار زیاد را تحمل کرده‌اند و خود این درمان هم معمولاً همراه با درد کمی است. از آنجایی که بیشتر بیماران تا درد به جایی نرسد که تحمل آن دیگر میسر نباشد، به نزد پزشک رفته برای درمان، در صورتی که اگر زودتر به نزد دندانپزشک می‌رفتند شاید دیگر نیازی به عصب کشی و مرگ دندان نبود.

در طی دوران پزشکی خود متوجه شدم که بیماران درباره درمان عصب کشی دچار ابهاماتی هستند. برای همین در این مقاله سعی می‌کنم که این ابهامات را برای بیماران تا آنجایی که می‌توانم کاهش دهم. در این مقاله به مقایسه عصب‌کشی و کشیدن دندان می‌پردازیم و به شما کمک می‌کنیم بهترین تصمیم را برای سلامت دهان خود بگیرید.

درمان ریشه (عصب‌کشی) چیست؟

درمان ریشه که با نام‌های اندودنتیکس یا عصب‌کشی نیز شناخته می‌شود، یک توالی درمانی برای پالپ عفونی دندان (مغز دندان) است. هدف این درمان حذف عفونت و محافظت از دندان ضدعفونی‌شده در برابر تهاجم میکروبی آینده است. این درمان معمولاً زمانی انجام می‌شود که پوسیدگی آنقدر عمیق شده باشد که پرکردگی معمولی کافی نباشد.

کانال‌های ریشه و محفظه پالپ مرتبط با آن‌ها، حفره‌های فیزیکی درون یک دندان هستند که به طور طبیعی توسط بافت عصبی، رگ‌های خونی و سایر سلول‌ها اشغال شده‌اند. درمان ریشه شامل برداشتن این ساختارها، ضدعفونی کردن و سپس شکل‌دهی، تمیز کردن و پر کردن کانال‌های ضدعفونی‌شده با مواد مخصوص است.

علت درد دندان و نیاز به عصب‌کشی

هنگامی که دندان‌های شما دچار پوسیدگی می‌شود، میکروب‌ها وارد مغز دندان (پالپ) می‌شوند. با ورود میکروب‌ها، مغز دندان دچار التهاب می‌شود و التهاب باعث افزایش حجم پالپ می‌شود. به دلیل اینکه پالپ در یک محیط بسته است، این افزایش باعث فشار داخلی شدید می‌شود. این فشار باعث درد می‌شود.

درد بیشتری که در شب دندان‌ها با آن مواجه می‌شوند به این دلیل است که هنگامی که دراز می‌کشید، فشار به پالپ بیشتر می‌شود. در قدیم برای کاهش این درد، سیخ داغی را روی دندان‌های پوسیده می‌گذاشتند و درد بهبود پیدا می‌کرد. این کار باعث سوراخ شدن سقف پالپ می‌شد و با جاری شدن خون، فشار کاهش پیدا می‌کرد و باعث کم شدن درد می‌شد. امروز هم همان کار قدیم را انجام می‌دهند اما به شکل مدرن‌تر و استریل‌تر. با استفاده از بی‌حسی و فرز و توربین دندانپزشکی، فشار پالپ را کاهش می‌دهیم و آن را پانسمان می‌کنیم و دندان درد بهبود پیدا می‌کند.

مراحل درمان ریشه (عصب‌کشی)

مرحله اول: دسترسی و کاهش فشار

در این مرحله دندانپزشک پس از بی‌حسی موضعی، با استفاده از فرز مخصوص، سوراخ کوچکی در سطح تاج دندان ایجاد می‌کند تا به اتاقک پالپ دسترسی پیدا کند. این کار باعث تخلیه فشار و کاهش فوری درد می‌شود. سپس پالپ ملتهب برداشته شده و دندان پانسمان موقت می‌شود. بسته به شدت عفونت، این مرحله ممکن است یک جلسه جداگانه باشد.

مرحله دوم: آماده‌سازی کانال‌ها

پس از خالی کردن میکروب‌ها و تمیز کردن دندان، دندانپزشک به کانال‌های ریشه دسترسی پیدا می‌کند. این کانال‌ها باید کاملاً تمیز شده و از هرگونه میکروب یا باکتری خالی گردد. با استفاده از فایل‌های دستی یا روتاری (چرخشی)، کانال‌ها شکل‌دهی (taper) می‌شوند تا برای پر کردن آماده شوند. در این مرحله نیاز به عکس رادیوگرافی جهت تعیین طول دقیق ریشه است.

دندان‌های مختلف تعداد کانال متفاوتی دارند:

• دندان‌های جلویی (ثنایا): معمولاً ۱ کانال
• دندان‌های نیش: ۱ کانال
• دندان‌های پرمولر: ۱ تا ۲ کانال
• دندان‌های مولر: ۲ تا ۳ کانال (گاه ۴ کانال)

هرچه تعداد کانال‌ها بیشتر باشد، جلسات درمانی بیشتری نیاز است.

مرحله سوم: پر کردن کانال‌ها

بعد از انجام مراحل تمیز کردن و شکل‌دهی، دندان آماده پر کردن است. در این مرحله کانال‌ها با ماده‌ای به نام گوتا‌پرکا پر می‌شوند که مخصوص پر کردن کانال ریشه است. این مواد:

• سازگاری کامل با آناتومی انسان دارد
• قابل مشاهده در رادیوگرافی است
• کاملاً قابل شکل‌پذیری و فرم‌دهی است
• غیرسمی و زیست‌سازگار است

دندانپزشک در این مرحله دوبار رادیوگرافی انجام می‌دهد تا از پر شدن کامل کانال‌ها مطمئن شود. اگر ریشه کاملاً پر نشود، احتمال شکست درمان و عفونت مجدد وجود دارد.

مرحله چهارم: ترمیم تاج دندان

پس از پر شدن کانال‌ها، نوبت به ترمیم تاج دندان می‌رسد. از آنجا که دندان عصب‌کشی‌شده خشک و شکننده می‌شود (اصطلاحاً دندان مرده)، نیاز به روکش (کراون) محافظ دارد. اگر این مرحله با دقت کامل انجام نشود، دندان ممکن است بشکند. بسیاری از بیماران به دلیل عدم دقت در گذاشتن روکش، دندان خود را از دست داده‌اند. روکش معمولاً از جنس سرامیک یا زیرکونیا ساخته می‌شود.

تعداد جلسات عصب‌کشی

تعداد جلسات درمان ریشه به تعداد کانال‌های دندان بستگی دارد:

• دندان‌های ۱ و ۲ کاناله: ۱ تا ۲ جلسه
• دندان‌های ۳ کاناله: معمولاً ۳ جلسه

امکان عصب‌کشی در یک جلسه نیز وجود دارد، به شرطی که دندان در انتهای ریشه دچار آبسه یا التهاب مزمن نشده باشد. در غیر این صورت نیاز به تجویز دارو و گذشت زمان برای بهبود ضایعه داریم.

مقایسه عصب‌کشی با کشیدن دندان

مزایای عصب‌کشی نسبت به کشیدن دندان

۱. حفظ دندان طبیعی: هیچ جایگزینی به خوبی دندان طبیعی نیست، حتی بهترین ایمپلنت‌ها.
۲. جلوگیری از جابه‌جایی دندان‌ها: کشیدن دندان باعث حرکت تدریجی دندان‌های مجاور به سمت فضای خالی می‌شود.
۳. عدم نیاز به درمان‌های جایگزین: با حفظ دندان، نیازی به صرف هزینه و زمان برای ایمپلنت یا بریج نیست.
۴. حفظ ساختار فک: استخوان فک در ناحیه دندان حفظ می‌شود و تحلیل نمی‌رود.
۵. کارایی جویدن کامل: دندان عصب‌کشی‌شده مانند دندان طبیعی عمل می‌کند.
۶. مقرون‌به‌صرفه در بلندمدت: اگرچه هزینه عصب‌کشی در ابتدا بیشتر است، اما در بلندمدت از هزینه ایمپلنت کمتر است.

معایب عصب‌کشی

• شکنندگی: دندان عصب‌کشی‌شده خشک و شکننده می‌شود و نیاز به روکش محافظ دارد.
• احتمال شکست درمان: در موارد نادر، ممکن است کانال‌های اضافی یا ترک‌خوردگی ریشه باعث شکست درمان شود.
• نیاز به چند جلسه: معمولاً درمان ریشه در ۲-۳ جلسه انجام می‌شود.

چه زمانی کشیدن دندان گزینه بهتری است؟

در موارد زیر ممکن است کشیدن دندان بر عصب‌کشی اولویت داشته باشد:

• دندان به شدت تخریب شده و ساختار کافی برای ترمیم ندارد
• پوسیدگی به زیر لثه و تا انتهای ریشه رسیده باشد
• ریشه دندان ترک خورده یا عمودی شکسته شده باشد
• بیماری پیشرفته پریودنتال باعث لق شدن شدید دندان شده باشد
• بیمار به دلایل پزشکی (مثلاً تحت پرتودرمانی) نمی‌تواند درمان طولانی انجام دهد

باورهای غلط درباره عصب‌کشی

باور غلط: عصب‌کشی بسیار دردناک است.
حقیقت: با بی‌حسی مدرن، عصب‌کشی معمولاً بدون درد است. درد قبل از درمان ناشی از عفونت است، نه خود درمان.

باور غلط: بهتر است دندان را بکشم تا زحمت عصب‌کشی نداشته باشم.
حقیقت: کشیدن دندان عوارض بلندمدت دارد و جایگزینی آن با ایمپلنت هزینه و زمان بیشتری می‌طلبد.

باور غلط: دندان عصب‌کشی‌شده منبع عفونت است.
حقیقت: این باور قدیمی و نادرست است. هیچ مدرک علمی معتبری برای این ادعا وجود ندارد و سازمان‌های بهداشتی معتبر آن را رد کرده‌اند.

سوالات متداول

۱. آیا عصب‌کشی درد دارد؟

خیر، خود عصب‌کشی با بی‌حسی موضعی به صورت کامل بدون درد انجام می‌شود. ممکن است پس از از بین رفتن اثر بی‌حسی، درد خفیفی احساس کنید که با مسکن‌های معمولی کنترل می‌شود.

۲. آیا بعد از عصب‌کشی حتماً روکش لازم است؟

بله، دندان عصب‌کشی‌شده به دلیل خشک شدن و از دست دادن رطوبت، شکننده می‌شود. روکش از شکستگی دندان جلوگیری می‌کند.

۳. عمر دندان عصب‌کشی‌شده چقدر است؟

با رعایت بهداشت و روکش مناسب، دندان عصب‌کشی‌شده می‌تواند تا آخر عمر باقی بماند.

۴. آیا بعد از عصب‌کشی می‌توانم با آن سمت غذا بخورم؟

بله، پس از بهبود کامل و نصب روکش دائمی، می‌توانید مانند دندان طبیعی از آن استفاده کنید.

۵. درمان ریشه چقدر طول می‌کشد؟

هر جلسه معمولاً ۳۰ تا ۹۰ دقیقه بسته به تعداد کانال‌ها زمان می‌برد.

۶. آیا عصب‌کشی باعث بیماری قلبی یا کلیوی می‌شود؟

خیر، این یک باور کاملاً غلط است. تحقیقات علمی ارتباطی بین عصب‌کشی و بیماری‌های سیستمیک پیدا نکرده‌اند.

۷. هزینه عصب‌کشی چقدر است؟

بسته به تعداد کانال‌ها و موقعیت دندان متفاوت است. معمولاً هزینه عصب‌کشی از کشیدن دندان بیشتر است اما از ایمپلنت کمتر.

۸. آیا عصب‌کشی برای دندان عقل هم انجام می‌شود؟

برای دندان عقل معمولاً کشیدن توصیه می‌شود، مگر اینکه آن دندان در قوس فکی قرار داشته باشد و عملکرد جویدنی داشته باشد.

نتیجه‌گیری

عصب‌کشی یا درمان ریشه یک روش مدرن، ایمن و مؤثر برای نجات دندان‌های پوسیده و عفونی است. تحقیقات نشان می‌دهد که میزان موفقیت درمان ریشه بیش از ۹۵٪ است. با حفظ دندان طبیعی، می‌توانید از عوارض بلندمدت کشیدن دندان جلوگیری کنید و سلامت دهان خود را حفظ نمایید. در صورت تجربه درد دندانی، هرچه زودتر به دندانپزشک مراجعه کنید تا شانس نجات دندان افزایش یابد.