عصب کشی

عصب کشی دندان

عصب کشی دندان (Endodontic therapy) یا درمان ریشه (root canal therapy) برای بهبود بخشیدن به مجراهای ریشه دندان‌ها یا (پالپ) است. در واقع عصب کشی یا درمان ریشه عملیاتی است که عفونت موجود در مغز دندان و عصب‌های موجود در آن را تخلیه می‌کند تا دندان‌ها از آسیب‌های عفونی و میکروبی آینده ایمن باشند.

کانال ریشه و حفره مغز دندان، حفره‌هایی در ساختمان دندان هستند که شامل بافت‌های طبیعی عصبی، بافت‌های سلولی و رگ‌های خونی می‌شوند که درون خود نگه‌داری می‌کنند. در صورتی که در زمان اولیه پوسیدگی دندان، دندان درمان نشود، پوسیدگی از مینای دندان عبور کرده و به عاج دندان‌ها می‌رسد و اگر باز رسیدگی نشود این روند ادامه پیدا می‌کند تا به مغز دندان می‌رسد.

ورود عفونت یا میکروب‌ها به مغز دندان باعث التهاب پالپ‌ها می‌شود؛ التهاب باعث بزرگ‌تر شدن پالپ‌ها می‌گردد. نکته بسیار مهم این است که پالپ دندان یک حفره بسته است و التهاب باعث می‌شود که فشار بیشتری به داخل آن وارد شود. در نهایت این فشارها به پایانه‌های عصب دندان می‌رسد و باعث درد شدید دندان می‌شود. این درد گاهی به قدری شدید است که خواب و فعالیت‌های روزمره فرد را مختل می‌کند.

اهمیت درمان به موقع پوسیدگی دندان

پوسیدگی دندان یکی از شایع‌ترین مشکلات دهان و دندان در سراسر جهان است. اگر پوسیدگی در مراحل اولیه تشخیص داده شود، درمان آن بسیار ساده‌تر و کم‌هزینه‌تر خواهد بود. متأسفانه بسیاری از افراد تا زمانی که درد شدید احساس نکنند به دندانپزشک مراجعه نمی‌کنند و در این مرحله پوسیدگی معمولاً به پالپ دندان رسیده است. درمان دیرهنگام نه تنها هزینه بیشتری دارد، بلکه احتمال موفقیت درمان را نیز کاهش می‌دهد. معاینات منظم دندانپزشکی هر شش ماه یکبار می‌تواند از بروز چنین مشکلاتی پیشگیری کند.

عصب کشی چگونه انجام می‌شود؟

دندانپزشک هنگام عصب کشی باید به پوسیدگی‌ها یا نسج دندانی که در ریشه دندان قرار دارد دسترسی پیدا کند. در مرحله اول پالپوتومی صورت می‌گیرد؛ یعنی با ایجاد یک سوراخ در پالپ، فشاری که بر اثر التهاب وارد شده خارج می‌کند تا از سطح فشار کاسته شود و درد کاهش یابد. (کانال‌های دندان بستگی به دندانی که عصب کشی می‌شود دارد؛ به طور مثال دندان نیش تک‌کاناله بوده ولی دندان آسیا سه تا چهار کانال دارد.)

کانال پالپ‌ها فقط دارای عصب نیستند. در بیشتر موارد به دلیل کاهش خون‌رسانی ممکن است عصب از بین رفته باشد، اما عفونت یا باکتری‌ها و محصولات آنها در کانال موجود است. به جز موارد ذکر شده، عروق خونی، سلول‌های مختلف و… در کانال موجود است. با وارد شدن میکروب‌ها، پوسیدگی‌ها و آلودگی‌ها به کانال‌ها، عفونت تا ریشه نفوذ می‌کند و باعث التهاب در کناره‌های ریشه می‌شود تا آنجایی که ریشه دندان را از بین می‌برد. دندانپزشک باید جلو این اتفاق را قبل از پیشروی بگیرد یا بعد از اینکه این اتفاق افتاد درمان لازم را انجام دهد.

مراحل اصلی عصب کشی

مراحل عصب کشی دندان به طور کلی شامل گام‌های زیر است:

۱. بی‌حسی موضعی: ابتدا دندانپزشک ناحیه مورد نظر را با تزریق ماده بی‌حس‌کننده بی‌حس می‌کند تا بیمار در طول درمان دردی احساس نکند.

۲. ایجاد دسترسی: دندانپزشک با استفاده از دریل دندانی یک سوراخ کوچک در سطح تاج دندان ایجاد می‌کند تا به پالپ و کانال‌های ریشه دسترسی پیدا کند.

۳. تخلیه محتویات عفونی: محتویات داخل کانال ریشه شامل بافت پالپ عفونی، باکتری‌ها و محصولات آنها به طور کامل خارج می‌شود.

۴. تمیز کردن و شکل‌دهی: کانال ریشه با استفاده از سوهان‌های مخصوص و محلول‌های ضدعفونی‌کننده مانند هیپوکلریت سدیم تمیز و شکل‌دهی می‌شود. این مرحله برای اطمینان از حذف کامل آلودگی‌ها بسیار حیاتی است.

۵. شستشو و ضدعفونی: کانال‌ها با محلول‌های ضدعفونی‌کننده شستشو داده می‌شوند تا هرگونه میکروب باقی‌مانده از بین برود.

۶. پر کردن کانال: پس از خشک شدن کانال‌ها، آنها با ماده‌ای به نام گوتاپرکا (یک ماده پلاستیکی زیست‌سازگار) و سیلر پر می‌شوند تا از ورود مجدد میکروب‌ها جلوگیری شود.

اقدامات بعدی پزشک خارج کردن محتویات از کانال ریشه و تمیز نمودن محل عفونت است، فرم دادن به کانال ریشه به گونه‌ای که شست‌وشودهنده‌ها تا انتهای کانال برسد و مرحله پایانی بستن کانال‌های ریشه است به گونه‌ای که امکان ورود هر گونه میکروب و آلودگی از مسیر بسته شده، وارد کانال‌های دندان نشود.

در عصب کشی دندان‌ها این آلودگی کاملاً برداشته شده و تمیز می‌شود و بعد از این موارد فرم‌دهی با شست‌وشودهنده و یک سوهان کوچک انجام می‌شود تا عفونت‌زدایی شود و بعد از پایان این مراحل با استفاده از یک میله نازک به نام گوتا که از پلاستیک ساخته شده است در داخل پالپ، عاج دندان با ماده‌ای به نام آمالگام که با سازگاری بالا در مقابل مواد غذایی واکنشی ندارد پر می‌کنند.

تعداد جلسات عصب کشی

در بیشتر موارد، عصب کشی در چند جلسه انجام می‌شود. تعداد جلسات به عوامل مختلفی بستگی دارد از جمله شدت عفونت، تعداد کانال‌های دندان و پاسخ بیمار به درمان. زیاد بودن فاصله زمانی خارج کردن مواد عفونی و پرکردن دندان باعث می‌شود به مرور زمان دندان دوباره عفونت کند. بنابراین رعایت زمان‌بندی جلسات درمانی توسط بیمار بسیار مهم است.

مراقبت‌های پس از عصب کشی

بعد از اتمام عصب کشی، دندان ممکن است چند روزی حساس باشد که این امر کاملاً طبیعی است. مصرف مسکن‌های تجویز شده توسط دندانپزشک و پرهیز از جویدن غذا با دندان درمان شده تا تکمیل ترمیم نهایی توصیه می‌شود. همچنین رعایت بهداشت دهان و دندان شامل مسواک زدن منظم و استفاده از نخ دندان برای جلوگیری از عفونت مجدد ضروری است.

پس از عصب کشی، دندان می‌میرد و اگر دوباره دندان عفونت کند باید تحت عمل جراحی انتهای ریشه قرار گیرد. به همین دلیل محافظت از دندان عصب کشی شده با روکش (کراون) معمولاً توصیه می‌شود تا دندان در برابر شکستگی مقاوم شود.

چه زمانی به عصب کشی نیاز داریم؟

علائمی که نشان می‌دهد ممکن است به عصب کشی نیاز داشته باشید عبارتند از: درد خودبه‌خودی یا ضربان‌دار دندان، حساسیت طولانی مدت به سرما یا گرما، تغییر رنگ دندان، تورم و حساسیت لثه در مجاورت دندان، و گاهی آبسه یا جوش بر روی لثه. در برخی موارد هیچ علامتی وجود ندارد و پوسیدگی عمیق تنها در معاینه رادیوگرافی تشخیص داده می‌شود.

در نهایت، عصب کشی یک درمان مؤثر و رایج برای نجات دندان‌های آسیب‌دیده است و با پیشرفت تکنولوژی و مواد دندانی، امروزه این درمان با موفقیت بالایی انجام می‌شود. ایمپلنت دندان و جراحی لثه نیز وضعیت دندان را بهبود می‌بخشند اما هیچ چیز جای دندان طبیعی را نمی‌گیرد، بنابراین تلاش برای حفظ دندان‌های طبیعی با عصب کشی همیشه اولویت اول در دندانپزشکی مدرن است.