پوسیدگی دندان در دوران بارداری و شیردهی | علل، پیشگیری و درمان

پوسیدگی دندان در دوران بارداری و شیردهی | علل، پیشگیری و درمان

مقدمه

دوران بارداری و شیردهی یکی از حساسترین دوران‌های زندگی یک زن است که تغییرات فیزیولوژیک گسترده‌ای در بدن ایجاد می‌شود. بسیاری از مادران پس از زایمان متوجه افزایش پوسیدگی دندان‌های خود می‌شوند و این سوال برایشان مطرح می‌شود که چرا دندان‌هایشان در این دوران خراب شده است.

خیلی از مادرانی که سابقه زایمان داشتن مراجعه میکنن و عنوان میکنن که در دوران شیردهی دندوناشون خراب شده. تصور این مادران اینه که کلسیم دندون از دندون جدا میشه و این موضوع باعث ضعیف شدن و پوسیدگی دندونشون شده. اما این باور یک تصور غلط رایج است. در این مقاله به بررسی علمی دلایل واقعی افزایش پوسیدگی دندان در دوران بارداری و شیردهی می‌پردازیم.

آیا کلسیم دندان در بارداری کاهش می‌یابد؟

این گروه از مادران باید بدونن که کلسیم موجود در دندون امکان جدا شدن از دندون رو نداره. برخلاف باور عمومی، کلسیم دندان‌ها ساختاری بلوری و پایدار دارد که تحت تأثیر تغییرات هورمونی بارداری حل نمی‌شود. نیاز کلسیم جنین از طریق رژیم غذایی مادر و در صورت لزوم از ذخایر استخوانی تأمین می‌شود، نه از دندان‌ها. بنابراین پوسیدگی دندان در این دوران دلایل دیگری دارد.

علل اصلی افزایش پوسیدگی دندان در بارداری

اما سوال این است که چرا ریسک پوسیدگی دندان و التهاب لثه در دوران بارداری زیاد می‌شود؟ سه عامل مهم برای این موضوع وجود دارد.

۱. تهوع و استفراغ مکرر (رفلاکس گگ)

اولین مورد، موضوع رفلکس گَگ یا تهوع هست که برای مادران باردار به وجود میاد. موارد متعدد تهوع و استفراغ یکی از عوامل پوسیدگی دندان در دوران بارداری است. تهوع صبحگاهی (morning sickness) که بسیاری از زنان در سه ماهه اول بارداری تجربه می‌کنند، یکی از عوامل اصلی است. استفراغ مکرر باعث ورود اسید معده به دهان می‌شود.

۲. اثر مخرب اسید معده بر مینای دندان

دومین مورد اینه که استفراغ باعث ورود اسید معده به دهان و حل شدن مینای دندان میشه. این موضوع باعث بالا رفتن احتمال پوسیدگی دندان است. اسید معده با pH بسیار پایین (حدود ۱.۵ تا ۲) یکی از خورنده‌ترین مواد برای مینای دندان است. قرار گرفتن مکرر دندان‌ها در معرض این اسید باعث دمینرالیزاسیون (از دست رفتن مواد معدنی) مینا و تضعیف ساختار دندان می‌شود. این فرآیند در طولانی مدت خطر پوسیدگی را به شدت افزایش می‌دهد.

۳. تغییرات هورمونی و التهاب لثه

آخرین مورد هم تغییرات هورمونی در زنان باردار است. این تغییرات باعث بالا رفتن احتمال التهاب لثه میشود و خب این موضوع باعث خونریزی لثه در زمان مسواک زدن و نخ دندون کشیدن میشه. همین موضوع کم شدن مسواک و نخ دندون باعث افزایش ریسک پوسیدگی دندون میشه.

در دوران بارداری، سطح هورمون‌های استروژن و پروژسترون افزایش می‌یابد که باعث تغییر در جریان خون لثه و افزایش حساسیت آن می‌شود. این وضعیت که به “ژینژویت بارداری” (Pregnancy Gingivitis) معروف است، باعث تورم، قرمزی و خونریزی لثه‌ها می‌شود. طبق تعریف ویکی‌پدیا، ژینژویت یک بیماری غیرمخرب است که باعث التهاب لثه‌ها می‌شود.

بسیاری از زنان باردار به دلیل خونریزی لثه از مسواک زدن منظم خودداری می‌کنند که این امر خود باعث افزایش پلاک دندانی و در نهایت پوسیدگی و بیماری‌های پیشرفته لثه (پریودنتیت) می‌شود.

تغییرات دیگر در دوران بارداری

تغییر در عادات غذایی

زنان باردار معمولاً دفعات مصرف غذا را افزایش می‌دهند و ممکن است تمایل بیشتری به مصرف مواد قندی داشته باشند. مصرف مکرر کربوهیدرات‌های تخمیرپذیر باعث کاهش pH دهان و افزایش فعالیت باکتری‌های پوسیدگی‌زا می‌شود.

کاهش توانایی بزاق در محافظت

برخی مطالعات نشان می‌دهند که ظرفیت بافرینگ (خنثی‌کنندگی اسید) بزاق در دوران بارداری کاهش می‌یابد که این امر محافظت طبیعی دهان را تضعیف می‌کند.

فرسایش دندان (Dental Erosion)

علاوه بر پوسیدگی، اسید معده می‌تواند باعث فرسایش سطحی مینای دندان شود که به صورت سایش و نازک شدن دندان‌ها در سطح داخلی (زبان‌ی) قابل مشاهده است.

راه‌های پیشگیری از پوسیدگی دندان در بارداری و شیردهی

این عوامل باعث میشه که بعد از دوران بارداری و شیردهی، پوسیدگی دندان در مادران افزایش پیدا کنه و اکثر مادران تصورشون اینه که این پوسیدگی‌ها به خاطر دوران بارداری و شیردهی است.

مهمترین توصیه به مادران در دوران بارداری و شیردهی برای سالم موندن دندوناشون اینه که حتماً بهداشت دهان و دندانشون رو رعایت کنن. مسواک زدن و نخ دندون کشیدن رو فراموش نکنن تا بتونن این دوران رو با کمترین آسیب پشت سر بزارن.

توصیه‌های عملی پیشگیری

1. بهداشت دهان منظم: مسواک زدن حداقل دو بار در روز با خمیردندان فلورایددار و استفاده از نخ دندان
2. شستشوی دهان بعد از استفراغ: بلافاصله پس از استفراغ، دهان را با آب یا دهانشویه فلورایددار شستشو دهید (حداقل ۳۰ دقیقه صبر کنید قبل از مسواک زدن)
3. رژیم غذایی متعادل: کاهش مصرف قند و مواد شیرین، افزایش مصرف کلسیم و ویتامین D
4. جویدن آدامس بدون قند با زایلیتول: افزایش جریان بزاق و خنثی‌سازی اسید
5. مراجعه به دندانپزشک: قبل از بارداری برای چکاپ کامل و در طول بارداری با اطلاع پزشک
6. استفاده از دهانشویه فلوراید: طبق تجویز دندانپزشک

مراقبت‌های دندانپزشکی در بارداری

بعد از دوران بارداری و شیردهی، حتماً به دندانپزشک مراجعه کنید تا معاینات لازم روی دندان و لثه‌هایتان انجام بشه. درمان‌های ضروری دندانپزشکی در سه ماهه دوم بارداری ایمن‌ترین زمان هستند. درمان‌های اورژانسی در هر مرحله از بارداری قابل انجام است اما باید با هماهنگی پزشک متخصص زنان انجام شود.

تأثیر پوسیدگی مادر بر سلامت نوزاد

باکتری استرپتوکوک موتانس (Streptococcus mutans) عامل اصلی پوسیدگی دندان می‌تواند از مادر به نوزاد منتقل شود. مادرانی که پوسیدگی فعال دارند، این باکتری را از طریق بزاق به کودک خود منتقل می‌کنند که خطر پوسیدگی زودهنگام در کودک را افزایش می‌دهد.

سوالات متداول

آیا در دوران بارداری می‌توان از بی‌حسی دندانپزشکی استفاده کرد؟

بله، بی‌حسی موضعی دندانپزشکی (لیدوکائین) در دوران بارداری ایمن است، به خصوص در سه ماهه دوم و سوم.

آیا درمان‌های دندانپزشکی در بارداری ایمن هستند؟

درمان‌های ضروری شامل پر کردن، عصب‌کشی و کشیدن دندان در دوران بارداری ایمن هستند. بهترین زمان سه ماهه دوم است. درمان‌های زیبایی به بعد از زایمان موکول می‌شوند.

آیا می‌توان در دوران شیردهی عکس رادیوگرافی دندان گرفت؟

بله، با استفاده از محافظ تیروئید و پیشبند سربی، رادیوگرافی دندان در دوران شیردهی ایمن است.

چگونه از دندان‌ها بعد از استفراغ محافظت کنیم؟

دهان را با آب یا دهانشویه حاوی سدیم بیکربنات یا فلوراید شستشو دهید و حداقل ۳۰ دقیقه قبل از مسواک زدن صبر کنید تا اسید neutralized شود.