تحلیل لثه (Gingival Recession) | علل، پیشگیری و درمان

تحلیل لثه (Gingival Recession) | علل، پیشگیری و درمان

مقدمه

تحلیل لثه (Gingival Recession) یا عقب رفتن لثه، یکی از مشکلات شایع دهان و دندان است که در آن بافت لثه از سطح دندان عقب نشینی کرده و ریشه دندان نمایان می‌شود. این عارضه علاوه بر ظاهر ناخوشایند، می‌تواند باعث حساسیت شدید و مشکلات جدی‌تر شود. در این مقاله به طور کامل به بررسی تحلیل لثه می‌پردازیم.

آمار و شیوع

• حدود ۸۵٪ از جمعیت جهان حداقل روی یک دندان دچار تحلیل لثه با نمایان شدن ریشه به میزان ≥۱ میلی‌متر هستند
• شایع‌ترین گروه سنی: افراد بالای ۴۰ سال
• در نوجوانی نیز ممکن است شروع شود
• در آقایان شیوع کمی بیشتر از خانم‌هاست
• شایع‌ترین محل: دندان‌های نیش و آسیای کوچک (پرمولرها)

علل تحلیل لثه

۱. تحلیل استخوان زیرین

شایع‌ترین علت تحلیل لثه، تحلیل استخوان فک است. هنگامی که استخوان زیر لثه تحلیل می‌رود، لثه نیز به دنبال آن عقب می‌نشیند.

۲. مسواک زدن خشن و نادرست

استفاده از:

• مسواک با برس زبر (Hard bristles)
• فشار زیاد هنگام مسواک زدن
• حرکت افقی (رفت و برگشتی) به جای حرکت دایره‌ای
• مسواک زدن از بالا به پایین (به جای چرخشی)

این عوامل باعث سایش مینای دندان در ناحیه طوق (محل اتصال لثه) و عقب رفتن لثه می‌شود.

۳. بیماری لثه (پریودنتیت)

عفونت و التهاب مزمن لثه باعث تخریب بافت همبند و استخوان نگهدارنده دندان می‌شود و نتیجه آن تحلیل لثه است.

۴. وجود پلاک میکروبی

تجمع پلاک باکتریایی در ناحیه طوق دندان باعث التهاب مزمن و تخریب تدریجی بافت لثه می‌شود.

۵. عوامل ژنتیکی

برخی افراد به طور ژنتیکی لثه نازک‌تری دارند که مستعد تحلیل است.

۶. ارتودنسی نادرست

حرکت بیش از حد دندان‌ها به سمت بیرون در طول درمان ارتودنسی می‌تواند باعث نازک شدن لثه و تحلیل آن شود.

۷. سایش و دندان قروچه

دندان قروچه (براکسیسم) و سایش شدید دندان‌ها می‌تواند باعث تحلیل لثه شود.

۸. پیرسینگ لب و زبان

جواهرات داخل دهانی می‌توانند به مرور زمان باعث سایش و تحلیل لثه شوند.

۹. نامرتبی دندان‌ها

دندان‌هایی که در موقعیت نامناسب قرار دارند و از استخوان فک بیرون زده‌اند، لثه نازک‌تری دارند.

علائم تحلیل لثه

• حساسیت دندانی به سرما و گرما (شایع‌ترین علامت)
• نمایان شدن ریشه دندان (ظاهر بلندتر دندان)
• تغییر رنگ دندان در ناحیه ریشه (زردتر از تاج)
• فرورفتگی بین دندان و لثه
• خونریزی هنگام مسواک زدن
• ظاهر ناخوشایند (دندان‌های بلند و غیرطبیعی)

درجات تحلیل لثه (کلاس Miller)

• کلاس I: تحلیل محدود به یک سطح، بدون درگیری استخوان بین دندانی
• کلاس II: تحلیل عمیق، بدون درگیری استخوان بین دندانی
• کلاس III: تحلیل با از دست رفتن استخوان بین دندانی
• کلاس IV: تحلیل شدید با از دست رفتن شدید استخوان بین دندانی

روش‌های پیشگیری

۱. اصلاح روش مسواک زدن

• استفاده از مسواک نرم
• مسواک زدن با فشار ملایم و حرکات دایره‌ای
• استفاده از خمیردندان حاوی فلوراید و بدون مواد ساینده خشن
• تعویض مسواک هر ۳ ماه

۲. استفاده از نخ دندان

نخ دندان روزانه را فراموش نکنید. نخ دندان به حذف پلاک از نواحی بین دندانی که مسواک به آنها دسترسی ندارد کمک می‌کند.

۳. مراجعه منظم به دندانپزشک

ویزیت هر ۶ ماه یکبار برای تشخیص زودهنگام و درمان به موقع.

۴. درمان بیماری لثه به موقع

در صورت مشاهده خونریزی یا التهاب لثه، سریعاً به دندانپزشک مراجعه کنید.

۵. محافظ در برابر دندان قروچه

اگر دندان قروچه دارید، از نایت‌گارد (محافظ شبانه) استفاده کنید.

روش‌های درمان تحلیل لثه

۱. موارد خفیف — درمان غیرجراحی

• بهبود بهداشت دهان: اصلاح روش مسواک زدن
• جرمگیری و روت پلنینگ: حذف پلاک و جرم
• محصولات ضد حساسیت: خمیردندان و دهانشویه مخصوص دندان‌های حساس
• باندینگ کامپوزیت: پوشاندن ریشه نمایان شده با مواد همرنگ دندان

۲. موارد متوسط تا شدید — جراحی پیوند لثه

انواع جراحی پیوند لثه (Gingival Graft Surgery):

• پیوند بافت همبند (CTG): رایج‌ترین روش. بافتی از سقف دهان برداشته و به محل تحلیل پیوند زده می‌شود.
• پیوند لثه آزاد (FGG): برای افزایش ضخامت لثه
• پوزیشن کرونالی (Coronally Advanced Flap): جابجایی لثه موجود به سمت تاج دندان
• روش تونل (Tunnel Technique): پیوند از طریق یک تونل زیر لثه

۳. روش‌های نوین و کم تهاجم

• VISTA Technique: روش کم تهاجم با حداقل برش
• Pinhole Technique: جراحی از طریق سوراخ‌های ریز
• لیزر: تحریک بازسازی بافت با لیزر کم توان
• استفاده از عوامل رشد: غشاها و ژل‌های حاوی فاکتور رشد

چه زمانی برای درمان اقدام کنیم؟

زمانی که تحلیل لثه با علائم زیر همراه است:

• حساسیت شدید و آزاردهنده
• نمایان شدن بیش از ۲ میلی‌متر از ریشه
• ایجاد پوسیدگی در ریشه نمایان شده
• نگرانی از ظاهر و زیبایی
• خونریزی مکرر لثه

جمع‌بندی

تحلیل لثه یک مشکل شایع اما قابل پیشگیری و درمان است. با رعایت بهداشت صحیح دهان (استفاده از مسواک نرم و روش صحیح مسواک زدن) و مراجعه منظم به دندانپزشک، می‌توان از پیشرفت آن جلوگیری کرد. در صورت وجود تحلیل شدید، روش‌های جراحی مدرن نتایج بسیار خوبی دارند.

آخرین به‌روزرسانی: ۲۰۲۶

سوالات متداول

سوال: آیا تحلیل لثه خود به خود خوب می‌شود؟
خیر. بافت لثه توانایی بازسازی خودکار محدودی دارد و تحلیل پیشرونده معمولاً نیاز به درمان دارد.

سوال: آیا پیوند لثه درد دارد؟
جراحی با بی‌حسی موضعی انجام می‌شود و بعد از عمل با مسکن‌های تجویزی قابل کنترل است. بعد از چند روز ناراحتی کاهش می‌یابد.

سوال: آیا تحلیل لثه باعث افتادن دندان می‌شود؟
در موارد پیشرفته که با تحلیل استخوان همراه باشد، بله. بنابراین درمان به موقع ضروری است.